Bên cạnh những trò chơi mới được du nhập, sự hiện diện của những trò chơi dân gian vẫn luôn là những điểm nhấn góp phần tạo nên nét văn hóa của lễ hội. Dẫu rằng, qua thời gian cũng như biến đổi của xã hội, nhiều trò chơi cổ truyền đã phai mờ. Song một số trò chơi dân gian vẫn “sống” và bảo lưu đến tận ngày nay. Dưới đây là một số trò chơi đậm chất cổ truyền còn lưu giữ và phổ biến trong nhiều lễ hội miền Bắc.

1. Bắt chạch trong chum

Là một trong những trò chơi mang đậm tính phồn thực có thể tìm thấy trong lễ hội làng Hoa Sơn, Đường Yên (Hà Nội), Văn Trưng, Bạch Trữ (Vĩnh Phúc), Tiên Du, Mẫn Xá (Bắc Ninh)...

Xuân xưa - Tết nay với những trò chơi dân gian

Nội dung trò chơi là từng cặp nam nữ, người nọ ôm lưng người kia cùng nhau thọc tay vào chum bắt chạch. Thực chất của trò chơi này nhằm lôi kéo nam nữ gần gũi với nhau để cuộc đời sinh sôi nảy nở. Phần thưởng cao nhất chính là sự thỏa mãn của người chơi bởi những phần thưởng mang tính vật chất thường rất ít, có khi chỉ là chiếc khăn lụa hồng, trầu cau, lộc thánh...

2. Cờ người

Xuân xưa - Tết nay với những trò chơi dân gian.

Cờ người là tên gọi cuộc chơi cờ tướng, nhưng quân cờ là người thật, và bàn cờ là sân đất rộng, đủ đường đi cho 32 người. Trò chơi này xuất hiện khá phổ biến trong các lễ hội làng (với quy mô lớn), tiêu biểu như: Lễ hội Cổ Loa (Đông Anh, Hà Nội); Lễ hội Gò Đống Đa (Hà Nội); Lễ hội Chùa Vua (phường phố Huế, Q.Hoàn Kiếm)... Tất cả 32 quân cờ ngồi trên một bàn cờ tướng vẽ ở một sân rộng, trong trang phục phù hợp với vai cờ của mình đóng. Hai người chơi cờ đứng trong sân cờ trực tiếp đến chỉ đạo từng quân cờ di chuyển, bên cạnh là một người đánh trống bỏi thúc giục. Bên nào có quân tướng bị chiếu bí là thua.

3. Đánh đu

Xuân xưa - Tết nay với những trò chơi dân gian/

Đánh đu (gồm nhiều loại như đu tiên, đu vân xa,…) là một trò chơi phổ thông được hầu hết trai gái ưa chuộng. Bởi vậy mới có câu ca dao “Tháng giêng giai tiết ở đầu. Bao nhiêu mỹ nữ đá cầu, đánh đu”. Người ta trồng hai cột gỗ cao song song nhau giữa một bãi đất trống và ở giữa treo một bàn nhún (để đủ 2 người nam - nữ cùng đứng). 

Các nam thanh nữ tú kéo tới rủ nhau lên đánh đu, thường thường mỗi cặp đu là một nam một nữ mới thêm phần thú vị, như bài thơ của Hồ Xuân Hương “Trai đu gối hạc khom khom cật. Gái uốn lưng ong ngửa ngửa lòng”. Đánh đu xuất hiện rất nhiều trong các lễ hội: Hội Gióng, hội Cổ Loa, hội Lim...

4. Đấu vật

Đấu vật là một trò chơi dân gian mang tính cổ truyền ở hầu hết các tỉnh miền Bắc. Các làng nổi tiếng với môn vật là: Chung Màu (Bắc Ninh), Vị Thanh (Vĩnh Yên), Mai Động (Hà Đông), Đoan Hùng (Phú Thọ)...

Xuân xưa - Tết nay với những trò chơi dân gian2

Đô vật khi dự vật để mình trần, đóng khố. Trước khi vật, hai đối thủ cùng nhau lên đài, múa tay co chân, đi lại rình miếng lẫn nhau rồi vào trận.

Theo phong tục Việt Nam (gọi là lệ), muốn thắng phải vật cho đối phương “ngã ngựa trắng bụng” hay “lấm lưng trắng bụng” hoặc nhấc bổng được đối phương lên.

5. Kéo co

Xuân xưa - Tết nay với những trò chơi dân gian1

Đây là trò chơi luyện sức và thể hiện ý chí hiệp đồng tập thể cao, được tổ chức ở hầu khắp các hội làng ở miền Bắc. Tiêu biểu hơn cả trong vùng Hà Nội là hội kéo co làng Cự (thôn Ngọc Trì, xã Thạch Bàn, huyện Gia Lâm). Dây kéo có thể dùng dây song, dây chão, thậm chí dùng cả cây tre để kéo. Có khi hai người đầu dây nắm chặt cổ tay nhau để cả dây ôm lưng nhau cùng kéo. Bên nào lôi được túm vải đỏ dịch sang địa phận của mình là thắng. Kéo co cũng kéo ba keo, bên nào thắng liền ba keo là bên ấy được.

6. Nặn tò he

Xuân xưa - Tết nay với những trò chơi dân gian3

Làng Xuân La, huyện Phú Xuyên (Hà Nội) là nơi có truyền thống nặn tò he. Ban đầu, một số người đã nặn những hình con cò, con chim,... bằng đất, nung qua lửa rồi cắm vào đó chiếc kèn và bán cho cháu nhỏ làm đồ chơi. Khi cuộc sống được no đủ, họ đã chuyển từ nặn bằng đất sang nặn bằng bột gạo. Hình dáng nặn cũng đa dạng hơn. Từ voi, ngựa, chim,... đến những con vật trong tưởng tượng như rồng, phượng, hạc... những nhân vật cổ tích như Tôn Ngộ Không, Sa Tăng... Tò he có hình dáng, mầu sắc bắt mắt và khi chơi chán có thể ăn được.

7. Bịt mắt bắt dê

Đây là một trò chơi dân gian khá phổ biến. Trò chơi bịt mắt bắt dê diễn ra trên một sân cỏ, người chơi vây xung quanh để tạo ra một vòng tròn. Những người chơi sẽ đăng ký và chia thành các cặp cùng chơi. Khi có hiệu lệnh, mỗi cặp lần lượt vào sân chơi.

Xuân xưa - Tết nay với những trò chơi dân gian4

Người chơi sẽ bị bịt kín mắt bằng chiếc khăn. Một trong 2 người làm dê, người còn lại sẽ bắt. Người làm dê trong quá trình chạy trốn thỉnh thoảng phải gây ra tiếng động để người bắt biết mà đuổi theo.

Tuy nhiên, biến thể của trò chơi này cũng có chút thay đổi ở nhiều vùng. Trò chơi không chỉ chơi có hai người mà nhiều người cũng có thể tham gia trò chơi đuổi bắt này.

Mọi người chạy xung quanh người bị bịt mắt đến khi nào người đó hô “bắt đầu” hoặc “đứng lại” thì tất cả mọi người phải đứng lại, không được di chuyển nữa. Lúc này người bị bịt mắt bắt đầu lần đi xung quanh để bắt ai đó.

Mọi người thì cố tránh để không bị bắt và tạo ra nhiều tiếng động để đánh lạc hướng. Đến khi ai đó bị bắt và người bị bịt mắt đoán đúng tên thì người đó sẽ phải ra “bắt dê”, nếu đoán sai lại bị bịt mắt lại và làm tiếp.

Nguồn: internet
 
Top